ملانین

ملانین

ملانین (Melanin) یک رنگدانه طبیعی است که توسط سلول‌هایی به نام ملانوسیت در پوست، مو و چشم تولید می‌شود.

Melanin توسط سلول‌های تولیدکننده رنگدانه تخصصی به نام ملانوسیت‌ها از طریق یک مسیر بیوشیمیایی که با اسید آمینه تیروزین آغاز می‌شود، در اپیدرم سنتز می‌شود.

اگرچه عملکرد اصلی ملانین محافظت از سلول‌ها در برابر اثرات مضر اشعه ماوراء بنفش است، اما نقش‌های اساسی در رنگدانه‌سازی پوست، رنگ چشم و مو، سازگاری تکاملی با نور خورشید و جنبه‌هایی از عملکرد ایمنی پوست نیز ایفا می‌کند.

اختلال در تولید ملانین می‌تواند منجر به شرایطی مانند آلبینیسم شود که با کمبود یا عدم وجود رنگدانه در پوست، مو و چشم‌ها مشخص می‌شود.

نقش اصلی آن:

• محافظت از پوست در برابر اشعه فرابنفش (UV) خورشید
• تعیین رنگ پوست و مو
• مشارکت در پاسخ‌های ایمنی پوست

هرچه میزان ملانین بیشتر باشد، پوست تیره‌تر و در برابر آفتاب مقاوم‌تر است.

🔹 لکه‌های پوستی از کجا می‌آیند؟

وقتی توزیع یا تولید ملانین نامتعادل شود، ممکن است افزایش یا کاهش رنگدانه در نواحی خاصی از پوست اتفاق بیفتد. این ناهماهنگی باعث لکه‌های تیره یا روشن می‌شود.

انواع رایج لکه‌های تیره (هایپرپیگمانتاسیون):

1. لکه‌های آفتابی (Solar lentigines)به‌دلیل تابش طولانی آفتاب – معمولاً در صورت، دست‌ها و بازوها.
2. ملاسما (Melasma)معمولاً هورمونی؛ در دوران بارداری یا مصرف قرص‌های ضدبارداری دیده می‌شود. نواحی شایع: گونه‌ها، پیشانی و لب بالایی.
3. لکه‌های التهابی (PIH)بعد از جوش، زخم، یا تحریک پوست ایجاد می‌شوند.
4. کک‌ومک (Freckles)ارثی، کوچک و در اثر نور خورشید پررنگ‌تر می‌شوند.

🔹 عوامل مؤثر در ایجاد لکه‌ها:

• نور خورشید و اشعه UV (مهم‌ترین عامل)
• تغییرات یا عدم تعادل هورمونی
• التهابات یا زخم‌های پوستی
• برخی داروها (ضد بارداری، داروهای شیمی‌درمانی، داروهای ضد تشنج)
• عوامل ژنتیکی و سن

🔹 روش‌های درمان یا کاهش لکه‌ها:

درمان به نوع و شدت لکه بستگی دارد، اما به طور کلی شامل موارد زیر است:

1. محافظت در برابر آفتاب

• استفاده از ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰ به‌صورت روزانه
• اجتناب از تابش مستقیم آفتاب بین ساعات ۱۰ تا ۴ عصر

2. کرم‌ها و سرم‌های روشن‌کننده ملایم

حاوی مواد فعال:

• نیاسینامید (Niacinamide)
• ویتامین C
• آلفا آربوتین
• کوجیک اسید
• رتینول یا ترتینوئین (با احتیاط و طبق تجویز پزشک)

3. درمان‌های کلینیکی (تحت نظر متخصص)

• لایه‌برداری شیمیایی (Chemical Peel)
• لیزر درمانی
• میکرودرم ابریژن یا میکرونیدلینگ
• مزوتراپی روشن‌کننده

🔹 نکات پیشگیرانه

• هر روز ضدآفتاب استفاده کنید، حتی در خانه
• تغذیه سالم و مصرف میوه‌های حاوی آنتی‌اکسیدان (مثل مرکبات و توت‌ها)
• خواب کافی و مدیریت استرس (چون کورتیزول می‌تواند باعث افزایش لک شود)
• از دستکاری جوش‌ها یا زخم‌ها پرهیز کنید